Հայաստանի պետական պարտքի ծավալը վերջին տարիներին ցուցաբերել է անհանգստացնող աճի դինամիկա, որը դարձել է երկրի տնտեսական առանցքային խնդիրներից մեկը։ Այս աճը ոչ միայն ստեղծում է ֆինանսական ճնշում, այլև լուրջ սպառնում է երկրի տնտեսական անկայունությանը և ապագա զարգացման հեռանկարներին։
2025 թվականի դեկտեմբերի վերջի դրությամբ պետական պարտքը հասել է 14,5 միլիարդ դոլարի, ինչը ներառում է ինչպես արտաքին, այնպես էլ ներքին պարտքի հանրագումարը։ Այս ցուցանիշը նախորդ տարվա համեմատ աճել է 13,1 տոկոսով կամ շուրջ 1,7 միլիարդ դոլարով, իսկ 2018 թվականի համեմատ՝ ավելացել է մոտ 2,2 անգամ։
Այս աճի հիմնական գործոնը ներքին պարտքի կտրուկ բարձրացումն է։ 2024 թվականի վերջին այն կազմել է 7,5 միլիարդ դոլար՝ տարեսկզբից ավելանալով 1,1 միլիարդով կամ 17,3 տոկոսով։ Ներքին պարտքի հիմնական մասը ձևավորվում է ռեզիդենտների կողմից ձեռք բերված պետական գանձապետական պարտատոմսերով։
Պարտքի աճը զուգահեռ է նոր պարտքերի վերցմանը՝ հին պարտքերը մարելու համար։ 2025 թվականը հատկապես ծանր տարի էր այդ առումով, քանի որ մարտին Հայաստանը միջազգային կապիտալի շուկայում տեղաբաշխել է 750 միլիոն դոլար ծավալով եվրոբոնդեր, որոնք նոր և ավելի թանկ պարտք են հանդիսացել՝ արտաքին պարտքի կառուցվածքում մեծացնելով ծանրաբեռնվածությունը։
Այսպիսով, պետությունը ստիպված է ավելի բարձր տոկոսադրույքներով պարտավորություններ ստանձնել, ինչը հանգեցրել է ընդհանուր պարտքի բեռի աճին։ Ֆինանսների նախարարության հրապարակած՝ 2026 թվականի փոխառությունների ծրագիրը ցույց է տալիս, որ բյուջեի պակասուրդը կկազմի 537 միլիարդ դրամ, որը կֆինանսավորվի 210 միլիարդով ներքին և 327 միլիարդով արտաքին աղբյուրներից։ Այս պլանավորումը նաև նախատեսում է պարտք/ՀՆԱ հարաբերակցության 3,3 տոկոսային կետով ավելացում։
Այս թվերը հստակ ցույց են տալիս պարտքի աճի անկայուն դինամիկան, որտեղ կառավարությունը շարունակում է հենվել պարտքային ֆինանսավորման վրա՝ առանց բավարար միջոցներ ապահովելու բյուջեի կայունացման կամ եկամուտների բարձրացման ուղղությամբ։
Հայաստանի պարտքային վիճակը հատկապես անբարենպաստ է տարածաշրջանային համատեքստում։ Ըստ ԱՄՀ տվյալների՝ այն կազմում է ՀՆԱ-ի նկատմամբ 53,4 տոկոս, ինչը զգալիորեն գերազանցում է հարևանների ցուցանիշները. օրինակ՝ Վրաստանում այն 34,2 տոկոս է, Իրանում՝ 35,6 տոկոս, Ռուսաստանում՝ ընդամենը 23,1 տոկոս, իսկ Թուրքիայում և Ադրբեջանում՝ համապատասխանաբար, 24,3 և 22,4 տոկոս։ Սա նշանակում է, որ Հայաստանը կրկնակի, նույնիսկ եռակի ավելի ծանրաբեռնված է պարտքերով, քան իր հարևանները։
Պարտքի այս բարձր մակարդակը հանգեցնում է նրան, որ տնտեսությունից հավաքված հարկերի գրեթե 14 տոկոսը ծախսվում է միայն տոկոսների վճարման վրա։ Վերջին տարիներին պարտքի սպասարկման ծախսերը տարեկան հասնում են 1 միլիարդ դոլարի, ինչը նախկինում 2-3 անգամ ցածր էր։